Commentaar bij de coalitieonderhandelingen in Zuid-Holland

Op basis van de ingewikkelde uitslag van de provinciale statenverkiezingen van 2019, waarin het CDA in Zuid-Holland helaas relatief slecht presteerde, moeten er nu onderhandelingen worden gevoerd om tot een werkbare coalitie te komen. Het initiatief daarvoor ligt bij de winnaar van de verkiezingen, de nieuwe partij Forum voor Democratie (FvD). Vrij snel hebben de fracties van VVD en CDA te kennen gegeven dat ze willen onderhandelen met FvD en recent hebben ook CU/SGP hetzelfde aangegeven.

Binnen mijn partij, het CDA, hebben lijsttrekker en onderhandelaar Adri Bom-Lemstra en Meindert Stolk, de fractievoorzitter, in een kort na de verkiezingen gehouden algemeen bestuur uitleg over de gekozen koers gegeven. Het is daarna niet rustiger geworden. Om die reden heb ik onlangs een brief aan beide bestuurders gericht en aan Relus Breeuwsma, de voorzitter van CDA Zuid-Holland. De brief heb ik hieronder, zoals aangekondigd, vertaald in een soort blog. Op 4 juni is er een Algemene Ledenvergadering en dan wil ik niet dat iemand verrast is over mijn mening. Die mening start met een brief en gaat na die brief verder met een afweging over de vraag of structurele samenwerking wel aan de orde kan zijn, wat samenwerking zegt over onze koers als partij en waar uiteindelijk de ondergrens ligt.

Een brief

Aan fractie en bestuur CDA Zuid-Holland

Gouda, 25 mei 2019

Beste Adri, Meindert en Relus,

Op 23 maart jl. vonden de provinciale statenverkiezingen plaats. Ik had die dag een bijeenkomst in Brussel over het lidmaatschap van Fidesz en was pas zo laat in Nederland terug dat ik alleen nog een klein stukje van de landelijke slotavond heb meegemaakt en niets van jullie avond. Ik heb met Zuid-Holland triomfen en nederlagen meegemaakt en dat niet aanwezig zijn voelde heel verkeerd; ik had jullie graag een hart onder de riem gestoken.
Het zal een van de redenen zijn dat ik mij de afgelopen weken stil heb gehouden over jullie coalitieonderhandelingen, maar ik wil nu niet langer stil blijven. Het is in mijn ogen tijd om een knoop door te hakken ten aanzien van de deelname van Forum voor Democratie aan een mogelijke coalitie. Eerst neem ik jullie graag mee in mijn afwegingen, omdat ik denk dat de motivatie van belang is en ik mij goed voor kan stellen dat jullie al zo ver in het traject zitten dat elk commentaar nu als mosterd na de maaltijd voelt. Zo is het zeker niet bedoeld.

Wat ik goed vond aan jullie benadering is dat jullie Forum niet direct op de hoop van de PVV hebben gegooid. Het aantal op Forum uitgebrachte stemmen (de grootste partij!) en de pure onduidelijkheid over hun intenties rechtvaardigden dat. Elke nieuwe partij verdient een kans. Op die basis heeft ook de SP in het verleden kansen gekregen en je kan allerlei kritiek op deze partij hebben (zeker naar aanleiding van het Brusselmans filmpje), maar ze hebben ook vaak goede bestuurders geleverd. De sleutelvraag of Forum een PVV of SP-achtige partij is, werd door jullie bij de algemeen bestuursvergadering van Zuid-Holland kort na de uitslag stevig in de laatste zin beantwoord: ze onderhandelen constructief en sluiten zich aan bij onze inhoudelijke lijn. OK, het is aan jullie.

De twijfel begon de zaterdag erna bij het interview van Otten in het NRC en de daaropvolgende machtsstrijd. Deze werd duidelijk gewonnen door Baudet. Dag SP-scenario, is dan de logische conclusie. Een conclusie die sindsdien alleen maar is versterkt.

Twijfel kwam ook bij de realisatie dat een onderhandelaar als Rob Roos kandidaat was voor zowel PS, GS, EK, EP-kandidaat als bestuurslid en daar kennelijk geen staatkundig probleem in ziet. Het roept ook de vraag op met wie wordt onderhandeld en wat het echte scenario in de onderhandelingen is.
Vervolgens krijgen we dan richting de EP-verkiezingen een reeks typische Baudet-incidenten: de retweet van het ‘Wir Haben es Nicht Gewust’ filmpje, de recensie met discriminerende tendensen en in het debat met Rutte de MH-17 uitspraken, etc..

Dat alles is nog tot daaraantoe, maar echt beslissend is de koppeling die met name door Rutte expliciet wordt gelegd tussen de onderhandelingen in Zuid-Holland en de uitlatingen van Baudet. De Zuid-Hollandse coalitie is in deze verkiezingen Chefsache geworden.

Besef wat dat betekent. Ik ben nu de biografie van ben Knapen over Oldenbarnevelt, de raadspensionaris van Holland, aan het lezen en dit zijn de momenten, nu zeldzaam, dat je opeens weer weet: “Je hebt Holland en dan is er de rest.” Zuid-Holland is van alle provincies de provincie die niet de illusie moet hebben dat wat hier gebeurt geen impact heeft op het landelijke en andersom. Richting volgende verkiezingen kan dus op landelijk niveau niet vrij worden geopereerd zolang er een samenwerking met FvD is. Je kan verwijzen naar de situatie met de PVV tijdens Rutte I, maar dat is echt anders: toen stond wat in Z-H gebeurde in de schaduw van deelname van het PVV aan dat kabinet. Kortom; deelname van FvD aan de coalitie in Zuid-Holland heeft impact op het landelijke en dat is nadelig als we afstand nemen richting Baudet en zijn ploeg. Waarom zouden we die ballast met ons willen meedragen? Zeker niet nu Baudet zich ook weer van zijn kwetsbare kant heeft laten zien in de Europese verkiezingen.

In deze nieuwe situatie wordt de ruimte te klein om nog door te gaan met de onderhandelingen inclusief FvD. Ik weet niet welke conclusie de andere deelnemende partijen zullen trekken, maar mijn advies is om dat niet af te wachten.

(…)

Sterkte met de afweging,

Met de allerbeste groeten,

Peter Noordhoek

Een vriendelijk antwoord

In antwoord op mijn brief heb ik een vriendelijke mail in antwoord gekregen: “Peter, dank voor het heldere signaal. Ik heb het gedeeld met de fractie. Je hebt gelijk dat een zorgvuldige afweging op zijn plaats is. Dat is ook wat de fractie doet en waar wij verantwoording over zullen afleggen aan onze leden. Op de ALV volgende week zal ik graag een toelichting geven.”

Het is een correcte mail, maar een die natuurlijk de nieuwsgierigheid oproept naar wat dan wel de uitkomst van de afweging wordt. Belangrijk hier is het ‘Verantwoording afleggen’. Dit is correct. Het is aan de fractie om een besluit te nemen over deelname aan een bepaalde coalitie en het onderliggende akkoord. Op 4 juni is er een ALV van het CDA Zuid-Holland en deze gaat dus niet over de beslissing zelf. Dat is op zich ook logisch: wij als leden kunnen niet alle dimensies van de gesprekken overzien. Dit is echter wel het moment waarop wij, gehoord de verantwoording, aan de onderhandelaars mee kunnen en moeten geven hoe we als leden tegen een samenwerking met FvD aankijken mocht dat nog steeds de ingezette lijn zijn.

Geen structurele samenwerking met een stuiterbal

Daarbij zou ik overigens een onderscheid willen maken tussen structurele samenwerking met Forum in het kader van een coalitie, of meer incidenteel samenwerking zoeken per dossier of stemming. Dat laatste kan altijd en met elke partij. Maar bij een structureel samenwerking moet bedacht worden dat Forum nu nog een heel jonge partij is en de antecedenten zijn niet goed. Voorganger Thierry Baudet ken ik van wat debatten, maar vooral door het referendum over Oekraïne. Hij is medeverantwoordelijk geweest voor een campagne waarin is samengewerkt met Cambridge Analytics en er zeer waarschijnlijk Russische invloed is geweest. Heeft de vos zijn streken echt verleerd? Daarbij is hij er in geslaagd om tussen de verkiezingen in maart en mei een half miljoen kiezers te verliezen. Dat is nogal wat binnen twee maanden. Het lijkt me verstandig om even een paar jaartjes af te wachten voordat structurele samenwerking wordt gezocht met een partij die toch echt meer dan een stuiterbal of een raider moet zijn.

Consequenties van een politieke middenkoers

De goede lezer heeft ondertussen gezien dat ik in mijn brief geen inhoudelijk standpunt heb ingenomen: ik wijs vooral op enkele afwegingen die volgens mij relevant zijn voor een goed besluit. Beslist de fractie anders, dan is dat hun goed recht. Dat betekent echter niet dat ik die inhoudelijke standpunten niet heb. Ik voel mij nu vrij die hier te geven.

Dat doe ik vanuit de gedachte dat het CDA terug moet naar het politieke midden. Mogen er dan geen ‘rechtse’ of conservatieve dingen meer worden gezegd? Natuurlijk wel: onze lijn ten aanzien van bijvoorbeeld veiligheid, defensie en ondernemerschap mag gehoord worden. Laten we vooral de belastingdruk lager krijgen en zorgen dat we ook veel meer aan bureaucratiebestrijding doen. Als dat een ‘rechts’ geluid is: laat het horen. Maar in een goede middenpartij gaat dat vergezeld van een stevig sociaal geluid en is er altijd ruimte voor medemenselijkheid en mededogen, ook als het om migranten gaat. Als dat ‘links’ of progressief is, is dat prima. Als het maar beide gebeurt. Maar er moet ook meer gebeuren en dan bij uitstek op het terrein van duurzaamheid.

Bij een middenpartij hoort ook – hoort juist – een helder geluid. Laat ik er een afgeven. Mijn ‘babyboom’ generatie heeft het grootste deel van het leven economische meewind gehad en eigenlijk nooit ergens voor hoeven te vechten. Nu er dan wat te vechten is – hoe gaan we om met de klimaatverandering? – verschuilen we ons te makkelijk achter gelegenheidsargumenten om maar niet te hoeven veranderen. De goede niet ten kwade gesproken, maar ik geneer me dood. Daarbij moeten we ons realiseren dat, zeker in Zuid-Holland, de toekomst aan de stad is en aan de jongeren. Die hebben andere prioriteiten, zeker als het om duurzaamheid en leefbaarheid gaat. Dat vraagt onmiskenbaar om een andere positie en profiel dan we als CDA nu hebben. We zullen de partij van rentmeesterschap zijn, of we zullen niet zijn. En dus, in alle pragmatiek, daar past geen coalitie met klimaatontkenners bij.

Wat ons onderscheid

Wat ons als CDA ten slotte zou moeten onderscheiden, is het idee dat mensen verantwoordelijkheid nemen en de gemeenschappelijkheid zoeken. En daarin zit dan tegelijk ook onze ondergrens. We moeten niet elke nieuwe partij als extreem gaan beschouwen, maar Arnhem heeft ons geleerd om bij twijfel afstand te houden. Of beter nog, Angela Merkel navolgen door expliciet te zeggen dat we ons niet verbinden met populisten en extremisten. Let dan op hoe het nu gaat. Ben je voor verantwoordelijkheid nemen, dan herken je het als iemand schuld en verantwoordelijkheid juist steeds afschuift (of geen verantwoordelijkheid neemt voor de eigen woorden). Zoek je de gemeenschappelijkheid, dan zie je het wanneer verdeeldheid wordt gezaaid en in onwaarachtigheden wordt gehandeld. Dan maak je onderscheid. Dan blijf je ver van het Forum van Thierry Baudet.

Peter Noordhoek

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *