Dit is … Meer d>n Nu

Zijn wij beter af dan onze ouders? Kunnen wij onze kinderen een betere wereld doorgeven? Zelfs terwijl de zon in economisch opzicht schijnt, durven we dat niet hardop met ‘ja’ te beantwoorden. Zelfs de hoop erop lijkt te verdwijnen. Economische groei vertaalt zich in ongelijkheid en wordt een aanval op het klimaat. Elke maatregel die wordt bedacht lijkt zelf ook weer kwalen te veroorzaken. Wie het weet mag het zeggen. En dat gebeurt dan ook prompt, miljoenen stemmen verdringen zich via media en social media om jou een mening te brengen, maar er op vertrouwen kan je niet – en kennelijk al helemaal niet als het om politici gaat. Het is allemaal één grote samenzwering.

Was het maar een samenzwering

Was het maar een samenzwering, dan kon je er nog wat aan doen. Hier en daar zullen ze voorkomen, maar goed samenzweren vraagt een planning en controle die anno nu bijna per definitie te veel is gevraagd. Zelfs voor samenzweerders is de samenleving te ingewikkeld geworden: kijk maar naar de klunzigheid van spionnen. En wat die politici betreft, is er ook reden om er anders naar te kijken. Ik ben nooit beroepspoliticus geweest en ken die wereld dan ook niet helemaal van binnenuit, maar weet genoeg om te kunnen zeggen dat de meeste politici hardwerkende en betrokken mensen zijn die in overgrote meerderheid, vaak niet of onderbetaald, hun best doen voor de samenleving. Maar het is waar dat ook politici hun veronderstelde ‘macht’ zelden kunnen omzetten in daden waarvan we direct zeggen: dat helpt.

Verkijkers gezocht?

Maar wat maakt dan het verschil? Waardoor wordt het in ieder geval niet slechter? Hebben de populisten wellicht gelijk? Zou er misschien niet toch af en toe een revolutie moeten komen? Mij dunkt dat we onze handen al vol hebben aan de revoluties die de technologie en een protesterende aarde veroorzaken. Mijn beeld is juist dat als alles om je heen verandert, je zelf en ook als samenleving juist rustiger moet worden en gele hesjes vooral voor verkeersongelukken moet bewaren. Goed luisteren is geboden, absoluut. Maar met oplossingen komen is nog iets anders. Daar heb je andere mensen voor nodig. Mensen die heel anders denken en dan kom je meestal in het midden uit. Aan wie geef je dan je vertrouwen? Zelf dacht ik lang: dat zijn de mensen die op de langere termijn kunnen denken. Degenen die toekomstgericht zijn, die werken vanuit een strategische visie en die waar kunnen maken. Weg met de waan van de dag. Verkijkers zijn de mensen die ik zoek.

Meer d>n Nu

Daar ben ik wat van teruggekomen. Teveel mensen weten heel goed te verwoorden wat de wereld nodig heeft, vooral anoniem, maar kunnen hun eigen leven niet aan. Lange termijn denken wordt dan een excuus om het niet over de noden van nu te hebben. Tegelijk merkte ik steeds meer bewondering te krijgen voor diegenen die weten te genieten van het hier en nu, die weten waar ze staan en niet zo nodig anderen hoeven te zeggen waar zij heen moeten gaan. Die wat ze anderen vertellen ook zelf doen. Mijn ervaring is dat veel mensen die gelovig zijn zo in het leven staan, maar dat het tegelijk niet aan geloof gebonden is. En al voel ik mij helemaal verbonden met de idealen van het CDA, dat weerhoudt mij niet om te zien dat vertegenwoordigers van andere partijen ook zo in het leven staan. Dus wat moet dan de juiste houding zijn? Kortkijkers omarmen? Nee. Na een aantal crisissen mee te hebben gemaakt, kwam ik uit op dit: Het gaat om Meer d>n Nu.

Het start met Nu

Nu kijk je, zie je hoor je. Je denkt nu na, je laat nu je gevoel spreken. En op het moment dat je beseft dat het ook om het lot van anderen gaat, dat er gedeelde toekomst vorm moet krijgen, zeg je: er is meer dan nu. Werk en politiek zullen je altijd weer uit het hier en nu halen en dat is ook goed en logisch. Zoals we mogen genieten van het Nu, zo mogen we ook vieren dat we als mensen de energie hebben om aan de toekomst te werken en onze creativiteit in nieuwe oplossingen te leggen. Ja, er zijn bedreigingen, maar we kunnen ook heel veel. Er is Meer d>>>> Nu.

Het begint bij gegrond staan

Klinkt dat allemaal abstract? Dan heb je er nog te kort over nagedacht. Sorry. Laat het maar bezinken, dan wordt het vanzelf concreet.

En ja, natuurlijk is dit vreselijk abstract. En dat blijft het hier ook voor een belangrijk deel, want elk voorbeeld roept weer nieuwe vragen op. Wat ik in alle onbeholpenheid probeer over te brengen, is dat we bij elkaar – en zeker bij onze leiders – moeten kijken naar een combinatie van eigenschappen die als tegenstrijdig aanvoelt, maar dat niet hoeft te zijn.

Het begint dus met het gegrond te zijn. Bij het in het hier en nu te kunnen leven, te doen wat je handen te doen geven, verankerd te staan door kennis van jezelf en waar je voor staat. Maar daar blijft het niet bij, want er is wel degelijk een dag van morgen om over na te denken en je mag je ook verantwoordelijk voelen voor het lot van anderen. En dan komt er letterlijk en figuurlijk meer bij kijken. En dat ‘meer’ kan je niet met een enkele mening aanpakken, dat vraagt iets extra’s. Die combinatie van verankerd zijn in het hier en nu en vooruit kunnen denken naar de wereld van (over)morgen, dat zijn de leiders en politici die ik zoek. En omdat ik een blauw vermoeden heb dat ik niet de enige ben die dat zoekt, heb ik er een benadering van gemaakt en nu zelfs een website.

Eigenlijk vraagt dit om veel meer dan een website. Dat is er nog niet. Nog niet. Misschien is het ook wel veel leuker om de ideevorming te laten gebeuren via bijeenkomsten of andere vormen van discussie, bijvoorbeeld op de Facebookpagina (vraag: is het gebruik van Facebook wel een goed voorbeeld van Meer d>n Nu?). Ondertussen kan de lezer wel op weg worden geholpen met wat teksten en met vier ‘krachten’’ zoals die aan Meer d>n Nu verbonden kunnen worden.

Over de kwaliteit van politiek

Wat teksten betreft, in ieder geval het volgende. Het denken over Meer d>n Nu komt niet alleen uit de politiek voort. In mijn dagelijks werk heb ik vooral met kwaliteitsvraagstukken te maken, of beter gezegd: met ruzie over kwaliteit. Want iedereen die denkt dat kwaliteit bespreken gewoon iets is van een standaard formuleren en daar aan vast houden, heeft het niet echt begrepen. Ook en juist over kwaliteit valt te twisten. En al die instrumenten en systemen die je er bij kunt halen, leiden in de praktijk vaak alleen maar af, of zijn een bron van uitstel, voor wat je echt moet bereiken: overeenstemming over wat we onder kwaliteit verstaan. Op mijn zestigste verjaardag kreeg ik het onzalige idee om daar bij wijze van feestje een lezing over te houden (nee, echt normaal ben ik niet). De ondertitel: ‘Over de politiek van kwaliteit en de kwaliteit van politiek’.

Daarbinnen gaat het vooral om vier krachten:

Het kan helpen om iets beter te begrijpen als je het visualiseert. Bij mij komt bij ‘Meer d>n Nu’ een soort verende ruit op z’n punt in mijn gedachten op, met daarbinnen weer vier verende ruiten. Zo dus:

  • Deelkracht
  • Veerkracht
  • Schaalkracht
  • Ankerkracht
Ruit

Deelkracht

Het is bijna een cliché geworden: ‘delen is het nieuwe vermenigvuldigen’. Er zit echter een grote kern van waarheid in. Als onze energie letterlijk en figuurlijk beperkt is, dan is delen de weg van de toekomst. Maar aardig is ook aan de uitdrukking, dat het aangeeft dat je er niet minder op hoeft te worden door te delen. Vanzelf gaat delen echter niet en jezelf te hoge salarissen toedelen is ook niet wat ermee bedoeld wordt. Deel-kracht vraagt doe-kracht. Het verlangt dat overal mensen initiatieven nemen en vervolgens volhouden tot het doel van beter delen bereikt is. Omdat uiteindelijk de markt efficiënter is dan de overheid, mag daarbij primair aan ondernemerschap worden gedacht, zonder daarbij ooit de rol van vrijwilligers en de mensen in het middenveld te verwaarlozen. En uiteindelijk gaat het net zozeer om effectiviteit als om efficiëntie.

Veerkracht

U leest dit waarschijnlijk zittend. Dan heeft u nu een heel pakketje veerkracht aan uw kont hangen waar u niets mee doet totdat u overeind komt. Dan gebruikt u opeens de beschikbare spiercellen in uw prachtige achterwerk. Er zijn allerlei prachtige definities en verhalen over veerkracht – nog mooier: ‘resilience’ – in omloop, maar deze vind ik de meest praktische: veerkracht is oproepbare reservecapaciteit. Als van zitcellen geen spiercellen kunnen worden gemaakt, komt u niet overeind. Bedrijven die in de crisis zolang mogelijk mensen hebben vastgehouden weten wat ik bedoel, want die hebben nu geen personeelstekort. Veerkracht is dus ook weten wat mensen nog kunnen en in huis hebben. Verscheidenheid hoort daarbij; hoe meer potjes er zijn om uit te putten, hoe beter het is. Veerkracht is met verstand inhoud geven aan solidariteit: maximaal benutten van wat nog meekan en ook weten dat je ooit zelf tot de reserve kunt behoren en daarnaar behandeld willen worden. Een vitale samenleving herken je nog het beste aan de bereidheid van mensen om diegenen te helpen die zichzelf niet kunnen helpen. Dat vraagt zeker ook om vrijgevigheid, maar het begint bij het tonen van veerkracht.

Schaalkracht

Als samenleving hebben we verbanden, structuren en instituten nodig. Juist en vooral als de netwerksamenleving oprukt en alles virtueel gaat. Mijn stelregel: als je veel loslaat, zal je het ergens anders vast moeten houden. De grens tussen flexibiliteit en chaos is soms moeilijk te zien. Dat hoeft helemaal niet erg te zijn, zolang je maar op iets terug kunt vallen. Om die reden is het binnen de Nederlandse verhoudingen bijvoorbeeld goed om een vaste, benoemde burgemeester te hebben naast al het gekozene. En om het wat dichter bij huis te zoeken: ouders moeten hun kinderen tijdig de deur uit laten gaan, maar soms moeten ze de vuile was nog een keer kunnen brengen. Dat is onze wonderlijke groei naar volwassenheid en iets om in de gaten te houden als we allemaal verhitte discussie houden over wat nu de schaal van onze verbanden, structuren en instituten moet worden. Er zijn twee logische vaste punten in deze woeste wereld. De eerste wordt zo laag als mogelijk gelegd. Dan hebben we het over eigenhuis, eigen wijk en regio. In protestantse kringen heet dat ‘soevereiniteit in kleine kring’, in katholieke ‘subsidiariteit’. De tweede wordt zo hoog mogelijk gelegd. In de praktijk is dat een fysiek of geografisch punt. De realiteit van nu is die van het Europese continent als hoogste punt. Vroeger waren veel grenzen ook geografisch van aard: een rivier, een berg. Nu zijn grenzen vooral afspraken en dus voor verandering vatbaar. Vanuit die realiteit moeten we werken: los waar het kan, vast waar het moet.

Ankerkracht

Delen, veren, op- of neerschalen; het vraagt altijd om energie en een reden en om een balans tussen bewegen en beheersen. Ankerkracht bepaalt in belangrijke mate of dat goed gaat. We komen allemaal ergens vandaan, maar de een is meer ‘geworteld’ dan de ander. De een denkt ook meer vanuit rechtvaardigheid dan de ander. Teveel ankerkracht is niet goed, want dan kom je niet van je plaats en wordt alles (in eigen ogen) als onrechtvaardig gezien. Te weinig en je bent richtingloos, stuurbaar en manipuleerbaar, of gaat zelf manipuleren, want alles is goed. In dat laatste geval verlies je jezelf en wij elkaar.

Andere visualisaties zijn ook mogelijk, ook al heb ik die in de afgelopen decennia gemist bij anderen. Dit is mijn simpele vorm, de kapstok waar ik mijn denkhoed op hang. Net als bij elke vorm van houvast, kan het ook in de weg gaan zitten. Als ik dat merk, ga ik terug naar wat ik in het begin schrijf en dan gaat Meer d>n Nu toch vooral over een houding en een manier van denken.

Meer d>n Nu leidt logischerwijs richting het midden

Mensen die denken in termen van Meer d>n Nu zullen niet snel in extreme posities terechtkomen, al valt dat niet uit te sluiten. Meer d>n Nu leidt logischerwijs richting het midden. Maar het misverstand is om te denken dat het midden makkelijk is. In deze video, nog gemaakt tijdens de VVD-PvdA coalitie van Rutte II, wordt dat verwoord.